LATAR BELAKANG
Dalam meniti arus pemodenan yang semakin pesat membangun, pelbagai cabaran perlu dihadapi oleh pentadbir rangkaian bagi memastikan infrastruktur rangkaian yang disediakan sentiasa relevan dan terkini bagi memenuhi jangkaan pengguna. Sebelum era penggunaan pengkomputeran awan (cloud) dan capaian tanpa had kepada pelbagai media sosial, tumpuan penyediaan infrastrukur rangkaian ialah secara dalaman organisasi/agensi berkenaan (on-premises LAN) dan sedikit keperluan capaian ke Internet. Kebelakangan ini, trend perkhidmatan rangkaian telah berubah dan penyedia perkhidmatan rangkaian setempat (LAN) perlu memberi tumpuan bukan sahaja di peringkat LAN bahkan perlu memastikan langganan kapasiti jalur lebar yang mencukupi untuk ke Internet. Sebelum ini juga rangkaian berwayar adalah medium utama bagi menghubungkan semua peralatan pengguna (endpoint) kepada rangkaian. Akhir-akhir ini, rangkaian tanpa wayar menjadi pilihan sama tara dengan rangkaian berwayar malah menjadi pilihan utama para pengguna terutama pengguna yang sentiasa bergerak.
Sejak sedekad yang lalu, senario ini menyebabkan pemantauan kepada prestasi rangkaian perlu dilaksanakan secara rutin. Sekiranya terdapat indikasi bahawa prestasi rangkaian di bawah jangkaan pengguna, pengenalpastian tindakan pengoptimuman yang secara amnya melibatkan pengemaskinian kepada konfigurasi sedia ada, penukaran alat ganti atau menaik taraf peralatan rangkaian yang berkenaan perlu dirancang dan dilaksanakan.
BAGAIMANA PENGOPTIMUMAN RANGKAIAN AKAN MENINGKATKAN PRESTASI RANGKAIAN ?
Pemantauan prestasi rangkaian memerlukan indikasi yang akan mempercepat pengenalpastian dan penyelesaian masalah sama ada melalui penggunaan alat pemantauan secara automatik atau semakan secara manual oleh pentadbir rangkaian. Pengoptimuman rangkaian merujuk kepada peralatan, strategi dan amalan terbaik untuk pemantauan, pengurusan dan menambah baik prestasi rangkaian (Daniel, 2021). Berikut ialah metrik pemantauan rangkaian dan kaedah pengoptimuman yang terlibat (Daniel, 2021), (Petryschuk, 2021) dan (SKMM, 2021):
1. Kependaman (latency)
Berdasarkan Commission Determination on The Mandatory Standards for Quality Of Service (Wireless Broadband Access Service) (Determination No. 1 Of 2021)
dan (Determination No. 2 Of 2021), Akta Komunikasi dan Multimedia 1998 oleh pihak Suruhanjaya Komunikasi dan Multimedia (SKMM), kependaman ialah tempoh masa yang diambil oleh penghantar (contohnya client) kepada penerima (contohnya pelayan) melalui infrastruktur rangkaian sehingga permintaan sampai kepada client semula yang dirujuk sebagai Masa Perjalanan Pergi Balik (Round Trip Time, RTT) seperti yang digambarkan dalam Rajah 1. Bacaan kependaman diperoleh dan disemak menggunakan ujian Ping atau Traceroute. Peningkatan bacaan kependaman menunjukkan peningkatan kelewatan penghantaran dan penerimaan data. Kependaman yang tinggi boleh berpunca daripada jarak antara sumber dan destinasi secara geografi, spesifikasi penghala (router), jenis medium penghantaran seperti wayar atau tanpa wayar, peningkatan muatan data terutama apabila pelayan mengandungi gambar dan video dengan resolusi tinggi namun jalur lebar Internet yang dilanggan adalah rendah, penghantaran semula paket pendua, pelbagai peralatan keselamatan rangkaian dan peralatan pengguna. Semakin pendek jarak antara client dan pelayan, semakin rendah kependaman rangkaian. Sementara itu, medium penghantaran seperti fiber adalah lebih rendah kependaman berbanding melalui medium tanpa wayar seperti satelit. Berdasarkan Commission Determination on The Mandatory Standards for Quality Of Service (Wireless Broadband Access Service) (Determination No. 1 Of 2021) dan (Determination No. 2 Of 2021), kependaman rangkaian hendaklah di bawah 50 milisaat bagi rangkaian berwayar secara optik fiber, manakala bagi rangkaian tanpa wayar kependaman hendaklah berada di bawah 150 milisaat.
Jadi, bagaimana cara untuk mengurangkan kependaman rangkaian? Salah satu cara menanganinya adalah dengan memastikan keutamaan penggunaan jalur lebar diberikan kepada aplikasi kritikal agensi dan diikuti oleh aplikasi yang kurang kritikal sehingga ke aplikasi yang tidak kritikal seperti media sosial. Sekiranya melibatkan capaian kepada aplikasi sama ada secara di premis (on-premises) atau awan (cloud), penggunaan load balancer kepada kumpulan pelayan aplikasi berkenaan adalah amat digalakkan bagi mengurangkan kependaman untuk memenuhi keperluan trafik yang tinggi.
Rajah 1 Kependaman rangkaian
Sumber: www.linkedin.com, Network Latency Troubleshooting, 2018
2. Ketersediaan (availability)
Ketersediaan adalah peratusan masa bagi perkakasan dan perisian rangkaian yang digunakan beroperasi sepenuhnya dalam tempoh yang ditetapkan. Kaedah
pengiraan ketersediaan rangkaian adalah dengan membahagikan tempoh masa peralatan yang boleh beroperasi dengan tempoh keseluruhan didarab dengan 100 seperti Rajah 2 dan ringkasan contoh keperluan ketersediaan rangkaian ialah seperti Rajah 3. Penyediaan dua peralatan rangkaian untuk tujuan kelewahan (redudancy) boleh meningkatkan peratus ketersediaan rangkaian dan sekiranya salah satu peralatan mengalami kegagalan, maka peralatan kedua masih boleh memastikan fungsi peralatan tersebut beroperasi seperti biasa dan tidak mengganggu perkhidmatan rangkaian secara keseluruhan.
Rajah 2 Formula Pengiraan Ketersediaan Rangkaian
Sumber: TechTarget, Know the tools needed to bake cloud HA into apps, 2019
Rajah 3 Contoh Keperluan Ketersediaan dan Tempoh Maksimum Kegagalan Rangkaian
Sumber: BMC.com, Service Availability: Calculations and Metrics, Five 9s, and Best Practices, 2020
3. Kehilangan paket (packet loss)
Paket adalah segmen kecil yang dihantar dari satu lokasi ke satu lokasi lain melalui rangkaian atau Internet. Apabila satu atau lebih paket mengalami gangguan dalam perjalanan, perkara atau dikenali sebagai kehilangan paket (Team, n.d) seperti yang digambarkan pada Rajah 4. Kehilangan paket hendaklah kurang daripada 1 peratus bagi memastikan tiada gangguan kepada pengalaman pengguna (SKMM, 2021) berdasarkan formula pengiraan oleh SKMM seperti Rajah 5. Team, n.d juga menyatakan bahawa punca kehilangan paket boleh disebabkan oleh kesesakan rangkaian, isu peralatan rangkaian, ralat perisian, peralatan rangkaian yang tidak boleh menampung kapasiti semasa, isyarat liputan yang lemah pada rangkaian tanpa wayar dan serangan siber. Protokol User Datagram Protocol (UDP) digunakan bagi mempercepat proses penghantaran data dalam Voice over IP (VoIP) dan carian Domain Name System (DNS). Ujian Ping dan Traceroute boleh digunakan untuk mengenal pasti kewujudan isu kehilangan paket dan mengenal pasti lokasi dalam laluan trafik yang menjadi punca kepada kehilangan paket. Apabila lokasi telah dikenal pasti, kadang kala kaedah klasik seperti memulakan semula penghala boleh menyelesaikan isu seperti ini.
4. Ketar rangkaian (network jitter)
Ketar rangkaian adalah kependaman yang tidak konsisten dan boleh menyebabkan kehilangan paket serta sambungan terputus seperti yang digambarkan
pada Rajah 6. Keadaan ini berlaku disebabkan oleh kesesakan rangkaian yang berpunca daripada lebar jalur yang tidak mencukupi, peralatan dan perkabelan rangkaian yang telah usang, isyarat liputan tanpa wayar yang lemah serta tidak melaksanakan keutamaan trafik berdasarkan aplikasi (Team, n.d).
Keadaan ini juga telah menyebabkan kesukaran dalam menyediakan persekitaran rangkaian yang boleh menyokong capaian secara masa nyata (real-time) seperti sidang video, kamera keselamatan berasaskan IP, VoIP dan seumpamanya. Ketar rangkaian hendaklah di bawah 30 milisaat untuk memastikan perkhidmatan VoIP dan sidang video secara dalam talian tidak terkesan (Vogel, 2022). Memberi keutamaan berdasarkan aplikasi melalui Quality of Service (QoS) ialah satu cara yang boleh digunakan untuk mengurangkan ketar rangkaian dan mengelakkan penurunan kualiti pada aplikasi seperti VoIP dan sidang video.
Rajah 6 Perbezaan Tiada Ketar Rangkaian Dan Mempunyai Ketar Rangkaian
Sumber: www.auvik.com, What is Network Optimization? 8 Reliable Techniques, 2021
5. Penggunaan (utilization)
Penggunaan talian merujuk kepada penggunaan jalur lebar berbanding jumlah jalur lebar yang dibekalkan atau yang dilanggan. Berdasarkan Commission
Determination on The Mandatory Standards for Quality Of Service (Wireless Broadband Access Service) (Determination No. 1 Of 2021) dan (Determination No. 2 Of 2021), Akta Komunikasi dan Multimedia 1998 oleh pihak SKMM, penyedia rangkaian perlu memastikan penggunaan talian berwayar adalah di bawah 70 peratus daripada jumlah langganan dan penggunaan talian tanpa wayar adalah di bawah 80 peratus daripada jumlah langganan. Sekiranya telah melebihi nilai tersebut sehingga tiga bulan, penyedia rangkaian perlu bersedia untuk menaik taraf jalur lebar berkenaan agar pengalaman pengguna kekal pada tahap optimum.
Daniel 2021 telah menerangkan tentang lima faedah pengoptimuman rangkaian iaitu meningkatkan daya pemprosesan (throughput), meningkatkan produktiviti pengguna, memperbaiki analitik dan tahap keselamatan, memperbaiki pengalaman pengguna dan seterusnya sasaran untuk meningkatkan prestasi rangkaian.
Rajah 7 Lima Faedah Pengoptimuman Rangkaian
Peningkatan produktiviti dan pengalaman pengguna boleh dicapai melalui peningkatan throughput rangkaian yang terhasil apabila berlaku pengurangan pada kependaman, kehilangan paket, ketar rangkaian dan memastikan ketersediaan infrastruktur serta perkhidmatan rangkaian berada pada tahap terbaik bagi membolehkan data dapat dihantar dan diterima tanpa kelewatan yang signifikan. Peningkatan tahap keselamatan boleh dicapai dengan traffic visibility agar tindak balas pantas dapat dilakukan terhadap sebarang serangan siber. Melalui pengoptimuman rangkaian juga, jangkaan penggunaan boleh dibuat dengan menganggarkan keperluan kapasiti untuk tempoh lima hingga sepuluh tahun akan datang berdasarkan trend penggunaan rangkaian sebelum ini. Oleh yang demikian, pelaburan terhadap perolehan peralatan rangkaian dapat dioptimumkan melalui tempoh penggunaan dan jangka hayat peralatan tersebut beroperasi. Agensi juga tidak perlu melanggan lebar jalur yang tinggi daripada penyedia perkhidmatan Internet jika penggunaan semasa adalah pada paras rendah atau sederhana penggunaannya iaitu di bawah 70 peratus jumlah langganan. Selain itu, pemantauan secara masa nyata dan berterusan boleh memastikan sumber rangkaian sentiasa optimum dan boleh mengenal pasti masalah rangkaian dengan lebih proaktif.
KESIMPULAN
Secara ringkasnya, pengoptimuman rangkaian boleh dicapai melalui pemantauan secara berterusan, memberi keutamaan kepada aplikasi kritikal agensi, menyediakan lebar jalur rangkaian yang mencukupi dan sesuai dengan keperluan semasa sama ada menerusi LAN atau melalui penyedia perkhidmatan Internet serta berupaya mengenal pasti dan menyelesaikan punca masalah rangkaian atau sekurang-kurangnya meredakan simptom masalah yang telah memberi kesan kepada pengguna.
Pentadbir rangkaian dan teknologi rangkaian akan terus mengadaptasi budaya Kaizen iaitu ‘penambahbaikan secara berterusan’ kerana penggunaan dan kebergantungan kepada rangkaian yang semakin bertambah dan memastikan pelaburan terhadapnya bersesuaian dengan keperluan semasa.
RUJUKAN
Daniel, D. (2021, Nov 15). What Is Network Optimization (and Why Is It Important)?
Gigamon.com. Retrieved Disember 11, 2022, from the World Wide Web:https://blog.gigamon.com/2021/11/15/network-optimization/
Petryschuk, S. (June 2021). What is Network Optimization? 8 Reliable Techniques. auvik.com. Retrieved Disember 12, 2022, from the World Wide Web:https://www.auvik.com/franklyit/blog/network-optimization/.
K, R. (2018, Sept 3). Network Latency Troubleshooting. www.linkedin.com Retrieved Disember 13, 2022, from the World Wide Web: https://www.linkedin.com/pulse/network-latency-trsoubleshooting-raghu-k.
Team, IR. (n.d). Network Latency – Common Causes and Best Solutions. Retrieved Disember 14, 2022, from the World Wide Web:https://www.ir.com/guides/what-is-network-latency.
Team, IR. (n.d). What Is Network Packet Loss?. Retrieved Disember 15, 2022, from the World Wide Web:https://www.ir.com/guides/what-is-network-packet-loss.
Team, IR. (n.d). Network Jitter – Common Causes and Best Solutions. Retrieved Disember 16, 2022, from the World Wide Web:https://www.ir.com/guides/what-is-network-jitter.
Vogel, K. (2022, Oct 19). What is jitter? How to test and reduce internet jitter. Retrieved Disember 17, 2022, from the World Wide Web:https://www.ringcentral.com/us/en/blog/what-is-jitter/.
Suruhanjaya Komunikasi dan Multimedia Malaysia (SKMM) (2021, July 16). Commission Determination on the Mandatory Standard for Quality of Service (Wired Broadband Access Service) Determination No 1 of 2021.
Suruhanjaya Komunikasi dan Multimedia Malaysia (SKMM) (2021, July 16). Commission Determination on the Mandatory Standard for Quality of Service (Wireless Broadband Access Service) Determination No 2 of 2021.
(n.d). Packet Loss. Retrieved January 11, 2023, from the World Wide Web: https://bloggeek.me/webrtcglossary/ packet-loss/.
Bigelow, SJ. (2019, 13 June). Know the tools needed to bake cloud HA into apps. TechTarget. Retrieved January 12, 2023, from the World Wide Web:https://www.techtarget.com/searchcloudcomputing/tip/Know-the-
tools-needed-tobake-cloud-HA-into-apps.
Hertvik, J. (2020, 8 July). Service Availability: Calculations and Metrics, Five 9s, and Best Practices. BMC.com. Retrieved January 13, 2023, from the World Wide Web:https://www.bmc.com/blogs/service-availability-calculation-metrics/.